+30 6977 256 487 info@ugrow.gr

Και πιθανότατα όλοι έχουμε -τουλάχιστον- μία τέτοια εμπειρία!..

Εν έτη 2020 και ακόμα μιλάμε για τοξικά εργασιακά περιβάλλοντα. Πολλά χρόνια τώρα η επιστήμη της Οργανωσιακής Συμπεριφοράς, της Διοίκησης Ανθρωπίνου Δυναμικού, της Ψυχολογίας και του Coaching έχουν αποδείξει τη θετική συνάφεια μεταξύ χαρούμενων και κινητοποιημένων εργαζομένων και υψηλής απόδοσης. Παρόλα αυτά οι περισσότεροι από εμάς, ακόμα και σήμερα, έχουν να αφηγηθούν μια εμπειρία από ένα τοξικό -όπως ονομάζεται- εργασιακό περιβάλλον.

Κυρίαρχα χαρακτηριστικά αυτού του περιβάλλοντος είναι η δημιουργία εξαρτημένων σχέσεων και η θυματοποίηση των εργαζομένων. Η σκόπιμη δηλαδή δημιουργία μιας γενικής ψυχολογίας ότι έξω από αυτό τον εργασιακό χώρο δεν υπάρχει μέλλον για το άτομο, ότι πέρα από αυτή την εταιρεία/οργανισμό κανείς δεν μπορεί να προχωρήσει. Δημιουργούν μια κατάσταση σχεδόν ύπνωσης στους εργαζόμενους με απώτερο σκοπό να τους κρατούν εγκλωβισμένους και αιωνίως ευγνώμονες για το αυτονόητο: παράγουν έργο και αμείβονται για αυτό.

Επιπλέον χαρακτηριστικό του τοξικού περιβάλλοντος είναι η συστηματική μείωση και συνεχής υποτίμηση του ατόμου. Με ασάφειες, μη ρεαλιστικούς στόχους, ανύπαρκτες περιγραφές ρόλων, έλλειψη δομών και οργανογράμματος. Έτσι το άτομο αισθάνεται χαμηλή αυτοπεποίθηση, πασχίζει να βρει τον τρόπο του να εργαστεί καλά και εξαρτάται από την πολιτική της κάθε ημέρας. Από τις εντολές του κάθε πρωινού meeting. Δημιουργώντας συνεχώς ένα κλίμα ανασφάλειας και ρευστότητας. Το τοξικό περιβάλλον τεχνηέντως αφήνει ανοιχτές τις πόρτες για άμεση επαφή με την ανώτερη διοίκηση, αλλά χωρίς ειλικρίνεια. Η βαθύτερη τάση τους πίσω από αυτό είναι ο έλεγχος και η πρόληψη των παράτυπων συμπεριφορών.

Αν κανείς μπορεί να δει την οπτική του εργαζόμενου ως άτομο μέσα σε ένα περιβάλλον θα παρατηρούσε δυο σημεία που πιθανώς κρατούν το άτομο εκεί: το πρώτο είναι ότι μέσα σε αυτή τη χαοτική κατάσταση το άτομο τελικά έχει μεγάλο βαθμό ελέγχου στο πως θα κάνει τη δουλειά του. Στον τρόπο. Αφού δεν υπάρχουν προκαθορισμένες και ξεκάθαρες δομές αναγκάζεται να βρει τον τρόπο του, το οποίο τελικά προσφέρει μια αίσθηση ατομικής ελευθερίας και προσωπικής ικανοποίησης. Αλλά συναισθηματικά αποσυνδεδεμένο από το συνολικό όραμα. Αισθήματα επίσης που προκύπτουν μόνο όταν το άτομο μπορέσει να τα καταφέρει επιτυχώς με τον τρόπο του.
Το δεύτερο σημείο είναι ότι μέσα από αυτή τη διαδικασία, το άτομο προκαλείται ώστε να αναπτύξει ή να ανακαλύψει τις ιδιότητες-δεξιότητες εκείνες που θα τον βοηθήσουν να τα καταφέρει. Σε πιο στημένα και δομημένα περιβάλλοντα ενδεχομένως να μην τα ανακάλυπτε ή να μην τα ανακάλυπτε από μόνο του και τόσο γρήγορα. Αυτό έχει ένα κομμάτι αυτοεκπλήρωσης για το άτομο. Μόνο του δηλαδή οδήγησε τον εαυτό του στο να βρει τις δεξιότητες εκείνες που θα το κάνουν να ανταπεξέλθει στο απαιτητικό περιβάλλον, να πιστέψει σε αυτές και να τις θέσει σε λειτουργία.

Εκείνο που βοηθάει ένα άτομο να παραμείνει και να επιβιώσει σε ένα τέτοιο περιβάλλον είναι η εσωτερική αξιολόγηση που κάνει το ίδιο στον εαυτό του. Το προσωπικό του νόημα στην δουλειά του. Επίσης, συχνά αναπτύσσονται τάσεις για peer mentoring. Δυάδες δηλαδή συναδέλφων που συνεργάζονται καλά και που ο ένας εκπαιδεύει τον άλλον άτυπα σε κάτι που γνωρίζει καλά και έτσι αναπτύσσονται. Αυτό καλύπτει το εταιρικό κενό της οργανωμένης εκπαίδευσης και κατάρτισης του προσωπικού.

Το άτομο από την άλλη παραμένει εκεί διότι είτε από έλλειψη πληροφόρησης, είτε από χαμηλή δική του αυτοπεποίθηση, είτε ενδεχομένως από κακές προηγούμενες εμπειρίες ή κοινωνικές συγκυρίες αισθάνεται ανασφάλεια να προχωρήσει σε άλλο επαγγελματικό χώρο. Δεν έχει την δύναμη να κάνει αλλαγή. Οπότε αναπτύσσει μια συναισθηματική ανοσία και συχνά μια δυνατότητα ανάκτησης των δυνάμεων του μετά από κάποια διένεξη ή κρίση στην εταιρεία. Να κάνει δηλαδή αυτό που λέμε “bounce back easily”. Δεν υπάρχει αληθινή ικανοποίηση από την εργασία παρά μόνο εκείνη που το άτομο ανακαλύπτει με προσωπικούς τρόπους. Με την δική του προσωπική πινελιά και χωρίς να προσδοκά –από ένα σημείο και μετά- την επιβράβευση από την εταιρεία

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η Α.Β. -μετά από μια δεκαετή έκθεση σε ένα δυσλειτουργικό επαγγελματικό περιβάλλον, με πίστη για την προσφορά της στο χώρο αυτό- τα «τοξικά βέλη» την ώρα που βγαίνουν από τη φαρέτρα του «θύτη», στοχεύουν με φόρα και με ένα μαγικό τρόπο σε μια προσωπική ευαίσθητη «αρτηρία», όπου θα έχουν έντονη επιρροή στο «θύμα», με απώτερο σκοπό την επίδειξη δύναμης και την πρόκληση όσο δυνατόν ισχυρότερης εξασθένησης, αποθάρρυνσης, παράδοσης και κάμψης. Στο σημείο αυτό η καμπύλη, για να μιλήσουμε και με όρους διασποράς του κορονοϊού, από τη στιγμή της βολής μέχρι τη στιγμή που η Α.Β. ξεσκονίζει το χώμα από τα γόνατα, είχε πολύ υψηλή χρονική και συναισθηματική απόκλιση.

Τα επαναλαμβανόμενα περιστατικά όμως, ενώ είναι επώδυνα, δεν φάνηκαν ως τώρα αρκετά για σχηματίσουν αντιδράσεις ικανές να οχυρώσουν ή να ενισχύσουν την απόκρουση των βελών. Aντιθέτως, ως μηχανισμός άμυνας και όχι ως γενναία αντιμετώπιση των τοξικών εκφοβιστικών βολών, έγιναν συνήθεια, τρόπος ζωής, αποδεκτό γεγονός πλέον για όλους τους υπαλλήλους και αναμενόμενη εξέλιξη μιας κατάστασης, ως αποτέλεσμα η καμπύλη του bounce back να έχει μια τυπική χαμηλή απόκλιση. Παρευρίσκεται πλέον σε συναντήσεις, μουδιασμένα περιμένει να δεχθεί έντονα σχόλια για προσωπική αξία, απόδοση, εμφάνιση, απόψεις, τα διαχειρίζεται σχεδόν σιωπηλά έως και απολογητικά, αποχωρεί, τα συζητά κατόπιν με μια ομάδα έμπιστων συναδέλφων και επανέρχεται φαινομενικά γρήγορα και αναίμακτα στην εργασία.

Επειδή στους χώρους εργασίας τα συμβόλαια που κάνουμε είναι δύο: το τυπικό συμβόλαιο και το συναισθηματικό, όταν ένα από τα δύο δεν καλύπτει το άτομο, η ρήξη δεν αργεί. Πολύ περισσότερη αξία φαίνεται να έχει το συναισθηματικό συμβόλαιο. Και αν δεν είναι ρήξη αποχώρησης τότε σίγουρα είναι ρήξη στο βαθμό δέσμευσης και σύνδεσης με την εταιρεία. Πιθανότατα, αυτή η ρήξη να είναι η έκφραση αυτοπροστασίας και αυτοφροντίδας από τα παραπάνω βέλη. Οι πελάτες είναι άνθρωποι, οι εργαζόμενοι είναι άνθρωποι, οι προμηθευτές είναι άνθρωποι και τελικά η εργασία είναι σχετική με τον άνθρωπο και δευτερευόντως σχετική με τα χρήματα. Τα χρήματα θα είναι αποτέλεσμα της καλής και ανθρώπινης διαχείρισης των ανθρώπων. Τα αυτονόητα εν έτη 2020.

Post/ article credits:
Τ.Ρ. ιδιωτική υπάλληλος
Κωνσταντίνα Παντούλια , Life & Career Coach

Photo credits: energepic.com (cover), Suzy Hazelwood (article), Pexels